# Waarstaatjegemeente.nl

Het datapunt van de VNG over alle gemeenten. Cijfers uit openbare bronnen en van gemeenten zelf, in dashboards voor sociaal domein, wonen, energie, veiligheid, financiën en meer. In de database maak je zelf tabellen en kaarten en exporteer je de cijfers. De publicatiekalender noemt per bron wanneer er nieuwe cijfers komen.

- Uitgever: Vereniging van Nederlandse Gemeenten
- Gebied: Nederland · Laagste detail: gemeente, wijk en buurt
- Periode: verschilt per indicator · Ververst: maandelijks
- Toegang: Open · Licentie: Voorwaarden VNG (proclaimer), met bronvermelding
- Koppelsleutels: gemeente
- Status: ok (2026-10-15) · Monitor Brede Regeling Combinatiefuncties 2025
- URL: https://www.waarstaatjegemeente.nl

## Wat kun je ermee?
- **Zet je gemeente naast vergelijkbare gemeenten.** Met AMIGO kiest het platform gemeenten die qua kenmerken op de jouwe lijken. Dat is eerlijker dan een vergelijking met het landelijk gemiddelde.
- **Jeugdzorg in je gemeente.** Het dashboard Jeugd en jeugdhulpverlening en de Gemeentelijke Monitor Sociaal Domein tonen hoeveel jongeren hulp krijgen. De monitor heeft ook een wijk- en buurtdashboard.
- **Vind de oorspronkelijke bron.** Klik in de database op het i-icoontje van een indicator. Daar staan bron, definitie en actualisatiedatum. Haal de reeks daarna bij de bron zelf op als je meer detail of een langere periode wilt.

## Zo verwerk je het
1. **Begin bij een dashboard.** De dashboards zijn per thema ingedeeld. Kies een thema en een gemeente en je ziet de belangrijkste cijfers in één scherm.
   `https://www.waarstaatjegemeente.nl/mosaic/dashboard/gemeentefinancien`
2. **Exporteer uit de database.** In de database (Swing Viewer) kies je indicatoren, gebieden en perioden en exporteer je tabellen en figuren. Alle data op het platform is openbaar.
   `https://www.waarstaatjegemeente.nl/viewer`
3. **Kijk wanneer er nieuwe cijfers komen.** De publicatiekalender noemt per bron de frequentie, de actualiteit, het gebiedsniveau en de vorige update.
   `https://www.waarstaatjegemeente.nl/release/publicatiekalender.aspx`
4. **De API is er alleen voor gemeenten.** Er is een bèta-API (OData, antwoorden in JSON) met een API-sleutel, voor maximaal 40 gemeenten. Toegang vraag je aan via een formulier van VNG Realisatie; de documentatie staat als PDF in een besloten Pleio-groep.
   `https://www.waarstaatjegemeente.nl/content/api`

## Interessante koppelingen
- Voelen inwoners zich onveilig waar de politie veel overlast registreert? → [politie-overlast](https://www.opendataindex.nl/bron/politie-overlast.md) via gemeente. Leg de cijfers uit de Burgerpeiling en het dashboard Openbare orde en veiligheid naast de geregistreerde overlast per gemeente.
- Gebruiken inwoners meer zorg waar de gemeente meer aan jeugdhulp en Wmo uitgeeft? → [vektis-zorgkosten](https://www.opendataindex.nl/bron/vektis-zorgkosten.md) via gemeente (naam). Zet de gemeentelijke cijfers over jeugdhulp en Wmo naast de zorgkosten per verzekerdejaar van Vektis.

## Vergelijkbare bronnen
- [cbs-kwb](https://www.opendataindex.nl/bron/cbs-kwb.md): De kerncijfers wijken en buurten van het CBS zelf, als open API. Minder thema's, wel zonder tussenstap.
- [iv3-gemeentefinancien](https://www.opendataindex.nl/bron/iv3-gemeentefinancien.md): De ruwe begrotingen en jaarrekeningen waar de dashboards Gemeentefinanciën en BBV op leunen, per taakveld en categorie.
- [cbs-statline](https://www.opendataindex.nl/bron/cbs-statline.md): Alle CBS-tabellen, ook met regionale uitsplitsing, met een open API en lange reeksen.

## Waar je op moet letten
- **Een doorgeefluik, geen bron.** De cijfers zijn eigendom van gemeenten en de oorspronkelijke bronnen. Noem in een publicatie ook die bron, niet alleen Waarstaatjegemeente.nl.
- **Geen open API.** De API is bèta, vraagt een sleutel en is bedoeld voor gemeenten. Wie geen gemeente is, exporteert met de hand uit de database.
- **Vorige update in de kalender klopt niet altijd.** Op 15 oktober 2026 stond bij 79 van de 250 bronnen in de publicatiekalender die dag als vorige update, ook bij bronnen die eens per twee jaar verschijnen. Controleer de datum bij de bron zelf.
- **Kleine gemeenten, kleine aantallen.** Bij percentages uit enquêtes zoals de Burgerpeiling en bij kleine gemeenten springen cijfers van jaar op jaar. Kijk naar meerdere jaren voor je een trend noemt.

## API (OData (bèta, met sleutel) + RSS)

- Basis: https://www.waarstaatjegemeente.nl
- Toegang: De OData-API vraagt een API-key. Toegang aanvragen via het formulier van VNG Realisatie (formulieren.vngrealisatie.nl/Waarstaatjegemeente_API_toegang); de bèta staat open voor maximaal 40 gemeenten. Wij hebben geen sleutel. (uit de beschrijving)
- Formaten: json, rss, xlsx
- Omvang: 250 bronnen in de publicatiekalender (16 okt 2026) (getest)
- Filteren: De API volgt de OData-standaard (volgens VNG), maar de beschikbare entiteiten en filters zijn niet openbaar.; 

### Endpoints
- `GET (OData-API, adres alleen voor deelnemers)`: OData-webservice die JSON teruggeeft, aan te roepen via een URL met API-key. Endpoints en parameters staan in een PDF in de besloten Pleio-groep; niet openbaar.
- `GET /feed.ashx`: RSS met de 50 recentste wijzigingen op het platform (categorie Link of News, titel, pubDate). Open, zonder sleutel.
- `GET /release/publicatiekalender.aspx`: Publicatiekalender (HTML-tabel): per bron frequentie, actualiteit, gebiedsniveau en vorige update.
- `GET /viewer`: Swing Viewer: indicatoren, gebieden en perioden kiezen en met de hand exporteren (geen API).
- `GET /mosaic/dashboard/{dashboard}`: Dashboards per thema, bv. gemeentefinancien.

### Parameters

### Limieten en valkuilen
- Bèta: maximaal 40 gemeenten krijgen een sleutel. Bij misbruik trekt VNG de sleutel in. (uit de beschrijving)
- robots.txt: Crawl-delay 2 seconden; /zoeken, /handlers/, /cms/ en /login.aspx/ zijn verboden. (getest)
- Geen openbare beschrijving van de API (geen $metadata of OpenAPI gevonden); daarom hier geen endpoints of velden. Wie geen gemeente is, exporteert met de hand uit de Viewer of haalt de cijfers bij de oorspronkelijke bron (vaak CBS StatLine). (getest)
- De interne exportroutes van de Viewer lopen via /handlers/, dat robots.txt verbiedt. Niet automatiseren. (ervaring)
- Voor versheid: de RSS-feed (pubDate per wijziging). De kolom 'Vorige update' in de publicatiekalender is onbetrouwbaar: op 15 okt 2026 stond 15-10-2026 bij 79 van de 250 bronnen, ook bij tweejaarlijkse. (ervaring)

### Voorbeeld
```
https://www.waarstaatjegemeente.nl/feed.ashx
```

## Wat je ermee kunt bouwen
- [Zorgkosten-vergelijker per gemeente](https://www.opendataindex.nl/bouwen/zorgkosten-vergelijker.md): Een tool die laat zien wat de basisverzekering per inwoner uitgeeft in jouw gemeente, per zorgsoort, en hoe dat zich verhoudt tot de rest van Nederland, ook na correctie voor leeftijd.


## Voorbeelden met echte cijfers (2)

Per voorbeeld de bevinding, de peildatum en de aanroep die precies deze cijfers ophaalt.

- **Jongeren met een jeugdbeschermingsmaatregel (CBS-cijfer, ook in Waarstaatjegemeente): het hoogst in Heerlen (2,4%), het laagst in Bloemendaal (0,2%)** (2025). Tabel 85098NED. [Voorbeeld](https://www.opendataindex.nl/voorbeeld/wsjg-jeugdbescherming-gemeente)
  - `https://opendata.cbs.nl/ODataApi/OData/85098NED/TypedDataSet?$filter=substringof('GM'%2CRegioS)%20and%20Perioden%20eq%20'2025JJ00'&$select=RegioS,JongerenMetJeugdbescherming_3&$top=2000`
- **Inwoners met een Wmo-maatwerkvoorziening (CBS-cijfer, ook in Waarstaatjegemeente): het hoogst in Stadskanaal (122 per 1.000), het laagst in Rozendaal (29 per 1.000)** (2025). Tabel 86060NED. [Voorbeeld](https://www.opendataindex.nl/voorbeeld/wsjg-wmo-maatwerk-gemeente)
  - `https://opendata.cbs.nl/ODataApi/OData/86060NED/TypedDataSet?$filter=AantalMaatwerkvoorzieningen%20eq%20'T001003'%20and%20substringof('GM'%2CRegioS)%20and%20Perioden%20eq%20'2025JJ00'&$select=RegioS,ClientenMetMaatwerkvoorzieningen_3&$top=2000`