# Wikidata

Wikidata is de vrije kennisbank achter Wikipedia: miljoenen items (personen, plaatsen, gebouwen, organisaties, kunstwerken) met eigenschappen en bronnen, en vooral met de id's die andere registers gebruiken. Voor Nederland staan er onder meer rijksmonumentnummers (P359), CBS-gemeentecodes (P382) en KvK-nummers (P3220) in. Zo koppel je datasets die zelf geen gemeenschappelijke sleutel hebben. Alles is CC0. Let op: robots.txt verbiedt bots de SPARQL-dienst en de API's; de Open Data Index bevraagt Wikidata daarom zelf niet.

- Uitgever: Wikidata (Wikimedia Foundation)
- Gebied: Wereld · Laagste detail: item (persoon, plaats, gebouw, organisatie …)
- Periode: actuele stand; dumps elke week · Ververst: live
- Toegang: Open · Licentie: CC0 1.0 (gestructureerde data)
- Koppelsleutels: Q-nummer (item), externe id's (P359 rijksmonument, P382 CBS-gemeentecode, P3220 KvK-nummer), coördinaten
- Status: grijs
- URL: https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Data_access

## Wat kun je ermee?
- **Van monumentnummer naar foto en Wikipedia.** Zoek een rijksmonument op zijn nummer (P359) en je vindt vaak een foto op Wikimedia Commons, de Wikipedia-artikelen en de architect.
- **Musea op de kaart.** Vraag alle items op die een museum zijn (Q33506) in Nederland (Q55), met coördinaten en gemeente. Leg ze naast de CBS-museumstatistiek: wat telt het CBS wel en Wikidata niet?
- **Opgeheven gemeenten terugvinden.** P382 geeft ook CBS-codes van opgeheven gemeenten. Daarmee kun je oude cijfers aan de huidige indeling koppelen, maar controleer de einddatum; die ontbreekt soms.
- **Politici en hun loopbaan.** Items van Kamerleden hebben vaak partij, functies met begin- en einddatum en geboorteplaats. Koppel ze aan de Tweede Kamer-data via de naam en controleer dubbele namen.

## Zo verwerk je het
1. **Bekijk een item.** Elke itempagina toont de eigenschappen met bronnen. Q55 is Nederland, Q33506 is museum; P359 is het rijksmonumentnummer.
   `https://www.wikidata.org/wiki/Property:P359`
2. **Probeer een query in de browser.** De Query Service heeft een editor met voorbeelden en kaart- en grafiekweergave. Een query mag 60 seconden duren; per user-agent en IP krijg je 60 seconden rekentijd per minuut, 30 foute query's per minuut en 5 tegelijk.
   `https://query.wikidata.org/`
3. **Volg de user-agentregels.** Wie toch vanuit een programma bevraagt, stuurt een user-agent met naam en contact. Zonder goede user-agent kun je geblokkeerd worden; bij 429 wacht je de Retry-After af. Lees robots.txt en de voorwaarden zelf.
   `https://meta.wikimedia.org/wiki/User-Agent_policy`
4. **Alles in één bestand.** Elke week verschijnt een volledige dump. latest-all.json.gz was op 13 oktober 2026 156 GB; elke regel is één item als JSON, zodat je hem regel voor regel kunt lezen.
   `https://dumps.wikimedia.org/wikidatawiki/entities/`

## Interessante koppelingen
- Welke monumenten hebben nog geen foto? → [rijksmonumenten](https://www.opendataindex.nl/bron/rijksmonumenten.md) via rijksmonumentnummer (P359). Vergelijk de monumentnummers uit het RCE-register met de items in Wikidata en zoek de nummers zonder afbeelding.
- Gemeentecijfers met burgemeester en foto → [cbs-statline](https://www.opendataindex.nl/bron/cbs-statline.md) via CBS-gemeentecode (P382). Koppel CBS-cijfers per gemeente aan het Wikidata-item via de gemeentecode en haal er de burgemeester, het wapen en de Wikipedia-link bij.

## Vergelijkbare bronnen
- [rijksmonumenten](https://www.opendataindex.nl/bron/rijksmonumenten.md): Het officiële monumentenregister van de RCE, met juridische status en omschrijving. Wikidata voegt foto's, architecten en Wikipedia-links toe, maar is niet officieel.
- [openstreetmap](https://www.opendataindex.nl/bron/openstreetmap.md): OpenStreetMap heeft de geometrie (gebouwen, wegen) en verwijst vaak met een wikidata-tag naar het item. Wikidata heeft de feiten en id's, OSM de kaart.
- [europeana](https://www.opendataindex.nl/bron/europeana.md): Europeana verzamelt collecties van musea en archieven, met beelden en metadata per object. Vraagt een sleutel.

## Waar je op moet letten
- **robots.txt verbiedt bots.** query.wikidata.org verbiedt /sparql en www.wikidata.org verbiedt /w/, /api/ en /wiki/Special: voor alle user-agents. Wij bevragen Wikidata niet zelf; de grafiek hier komt van het CBS.
- **Iedereen kan bewerken.** Wikidata wordt door vrijwilligers bijgehouden. Kijk bij elk feit naar de bron, en gebruik het voor koppelen en verkennen, niet als officieel register.
- **Volledigheid wisselt.** Of iets in Wikidata staat, zegt niets over of het bestaat. Tellingen (zoveel musea, zoveel monumenten) zijn tellingen van Wikidata, niet van de werkelijkheid.
- **Query's lopen vast.** Brede query's (alle mensen, alle gebouwen) halen de 60 seconden niet. Beperk tot Nederland of een klasse, of gebruik de dump.

## API (SPARQL 1.1 (Wikidata Query Service))

- Basis: https://query.wikidata.org/sparql
- Toegang: Geen sleutel, wel een User-Agent met naam en contact (anders kan de dienst je blokkeren). (uit de beschrijving)
- Formaten: sparql-results+xml, sparql-results+json, csv, tsv, json, rdf, turtle, n-triples, json-ld
- Omvang: 120000000 items ('over 120 million Items' volgens Wikidata:Data access, okt 2026) (uit de beschrijving)
- Filteren: SPARQL 1.1 met de Wikidata-prefixes en de label-service. Voorbeeld: ?m wdt:P31/wdt:P279* wd:Q33506 ; wdt:P17 wd:Q55 (alle musea in Nederland).; SELECT, FILTER, OPTIONAL, pad/pad*, GROUP BY, SERVICE wikibase:label, SERVICE wikibase:around

### Endpoints
- `GET /sparql?query=…`: SPARQL-vraag in de URL; standaard XML, met Accept of format=json JSON. Alleen de hoofdgraaf: wetenschappelijke artikelen staan sinds de graph split op query-scholarly.wikidata.org.
- `POST /sparql`: Dezelfde vraag als formulierveld query= (voor lange vragen).
- `GET https://www.wikidata.org/wiki/Special:EntityData/{Q-id}.json`: Linked Data Interface: één item compleet als JSON (ook .ttl, .nt, .rdf, .jsonld); http://www.wikidata.org/entity/Q55 verwijst hierheen.
- `GET https://www.wikidata.org/w/rest.php/wikibase/v1/entities/items/{Q-id}`: Wikibase REST API (OpenAPI): items en statements lezen en bewerken.
- `GET https://www.wikidata.org/w/api.php?action=wbsearchentities|wbgetentities`: MediaWiki Action API: zoeken op label, tot 50 items per verzoek ophalen, bewerken.
- `GET https://dumps.wikimedia.org/wikidatawiki/entities/`: Volledige dumps (JSON, één item per regel; ook RDF), elke week.
- `GET https://stream.wikimedia.org/`: Recent Changes-stroom (server-sent events) van alle Wikimedia-wiki's; Wikidata zelf eruit filteren.

### Parameters
- `query`: De SPARQL-vraag (GET of POST). (uit de beschrijving)
- `format`: json of xml; of de Accept-kop: application/sparql-results+json, text/csv, text/tab-separated-values. (uit de beschrijving)
- `wd: / wdt: / p: / ps: / pq:`: Items (wd:Q55), directe eigenschappen (wdt:P31), volledige statements met kwalificaties (p:, ps:, pq:). In WDQS al gedefinieerd. (uit de beschrijving)
- `SERVICE wikibase:label`: Labels automatisch: ?xLabel bij ?x, met bd:serviceParam wikibase:language "nl,en". (uit de beschrijving)
- `P31 / P17 / P131 / P625 / P18`: is een, land, ligt in bestuurlijke eenheid, coördinaten, afbeelding. (getest)
- `P359 / P382 / P3220`: Rijksmonumentnummer, CBS-gemeentecode, KvK-nummer: de koppelsleutels naar Nederlandse registers. (getest)
- `Q55 / Q2039348 / Q33506`: Nederland, gemeente van Nederland, museum. (getest)

### SPARQL-resultaat (W3C-standaard) (3)
`head.vars` lijst, `results.bindings[].<var>.value` tekst, `results.bindings[].<var>.type / datatype / xml:lang` tekst

### Limieten en valkuilen
- Elke vraag stopt na 60 seconden. Per client (User-Agent + IP) 60 seconden rekentijd per minuut, 30 foute vragen per minuut, 5 tegelijk per IP; daarboven HTTP 429 met Retry-After. (uit de beschrijving)
- Action API: tot 50 items per verzoek; gebruik maxlag en vraag gzip aan (Accept-Encoding). (uit de beschrijving)
- robots.txt van query.wikidata.org verbiedt /sparql en /bigdata; die van www.wikidata.org verbiedt /w/ (dus rest.php en api.php), /api/ en /wiki/Special: (dus Special:EntityData). De Open Data Index roept deze endpoints daarom niet aan; alles hier komt uit de documentatie. (getest)
- robots.txt richt zich op crawlers; Wikidata zelf nodigt programma's uit de Query Service te gebruiken, met een goede User-Agent. Voor grote hoeveelheden: de wekelijkse dump. (uit de beschrijving)
- Sinds de graph split staan wetenschappelijke artikelen niet meer in de hoofdgraaf maar op query-scholarly.wikidata.org. (uit de beschrijving)
- Brede vragen (alle mensen, alle gebouwen) halen de 60 seconden niet. Beperk tot Nederland of een klasse, of gebruik de dump. (ervaring)
- Wikidata noemt ook een GraphQL-API, een vectordatabase (wd-vectordb.wmcloud.org) en een MCP-server (wd-mcp.wmcloud.org/mcp/). (uit de beschrijving)


## Voorbeelden met echte cijfers (1)

Per voorbeeld de bevinding, de peildatum en de aanroep die precies deze cijfers ophaalt.

- **Musea in Nederland naar thema (CBS-telling): geschiedenis is het grootste deel, 65% in 2024** (2024). Tabel 83533NED. [Voorbeeld](https://www.opendataindex.nl/voorbeeld/cbs-musea-thema)
  - `https://opendata.cbs.nl/ODataApi/OData/83533NED/TypedDataSet?$filter=Perioden%20eq%20'2024JJ00'&$select=Geschiedenis_5,Kunst_4,BedrijfEnTechniek_7,NatuurlijkeHistorie_6,Volkenkunde_8`